در طى چند سالى كه از انتشار فرهنگ فشرده تاريخ ايران گذشت ، كتابهاى متعدد و متنوعى حوزهء تاريخ معاصر را غنا بخشيد و بر اين اساس ضرورى بود كه دورهء پهلوى به انتهاى طولى اين فرهنگ متصل شود و در وجه عرضى نيز به حوزه‌ها ، ممالك و اشخاصى اشاره رود كه هرچند به حوزه‌هاى موضوعى و جغرافيايى مستقل تواريخ ديگر تعلق دارند ، اما به‌نوعى يا ذيل تاريخ ايران محسوب مىشوند و يا تاريخ ايران چنان با مسائل و موضوعات آنها مرتبط است كه تفكيك آنها از يكديگر عملا امكان‌ناپذير نيست . براى مثال ، تاريخ دولت اموى و عباسيان را مىبايد در تاريخ كشورهاى اسلامى پى گرفت اما تاريخ ايران پس از اسلام تا دورهء مغول ، به لحاظ اثرگذارى و اثرگذارى و اثرپذيرى به شدت با اين دو دولت مرتبط است و شخصيتهاى تاريخى دو حوزهء حاكميت جغرافياى ايران و عرب نيز به‌هم پيوسته ، پس علىرغم همهء فرازها و فرودها ، بسيارى از سلاطين ، شخصيتهاى سياسى و مذهبى و لشكرى دنياى اسلام و همچنين مناطق جغرافياى آن ، در حوزهء مطالعهء تاريخ ايران قرار مىگيرند و به لحاظ تأثير غيرقابل انكار فرهنگ اسلامى در ايران ، كه تاريخ ايران را به دو بخش تاريخ پيش از اسلام و پس از اسلام تقسيم مىكند ، توضيح گرايشهاى مسلط فرهنگ و ايدئولوژى اسلامى و پديد آمدن فرق گوناگون اسلامى در ايران ، نقش ائمه اطهار و سيرهء آنها در اين فرهنگ به‌نحوى شايسته برجسته و نمايان مىشود و در نتيجه تاريخ ايران بعد از اسلام به‌شكلى بارز و غيرقابل تفكيك با تاريخ اسلام گره خورده و تركيب شده و مورخ نمىتواند تاريخ ايران را جدا از تاريخ اسلام به نگارش در بياورد . اين امر در تاريخ عقايد نيز مصداق دارد . پس نگارندهء فرهنگ تاريخى در نگاه جامع خود به چنين فرهنگى ناگزير است همهء مسائل مرتبط با تاريخ را به‌عنوان كليد واژه‌هاى فرهنگ تاريخى ملحوظ نمايد ، اين امر منحصر به تاريخ دورهء اسلامى نيست و در تدوين فرهنگ جامع تاريخ پيش از اسلام نيز كليدواژه‌هاى تاريخ تمدن يونانى و رومى در محدودهء ارتباطات عهد باستان ضرورت تام و تمام مىيابد . موارد فوق كلا مباحثى است كه در وجه عرضى فرهنگ جامع تاريخى مطرح مىباشند ، اما تغييرى كه در وجه طولى آن رخ نموده افزون‌بخش سلسلهء پهلوى ، اعم از شخصيتها و وقايع تاريخى مربوط به اين دوره است ، اما از آنجا كه انقلاب اسلامى ايران در دوران حاكميت عصر پهلوى نطفه بسته است بنابراين از بسيارى از شخصيتها و چهره‌هاى انقلابى و رخدادهاى مرتبط با انقلاب در عصر پهلوى ياد شده است و چون شمول تاريخى اين فرهنگ تا پايان عصر پهلوى است لذا شامل همهء چهره‌ها و شخصيتهايى كه پس از انقلاب اسلامى در ايران ايفاى نقش كرد و مىكنند نمىشود و علت اين امر آن است كه اين شخصيتها هرچند به لحاظ حقوقى در آن